'Việt Nam cần hạ tầng thông minh để nâng sức cạnh tranh'

'Việt Nam cần hạ tầng thông minh để nâng sức cạnh tranh'

Chuyên gia WEF khuyến nghị Việt Nam nên ưu tiên phát triển kinh tế kết nối thông minh nhằm tăng hiệu quả phối hợp giữa nhà máy, cảng biển, giao thông.

Gợi ý được ông Devendra Jain, Trưởng nhóm AI và Công nghệ tiên phong, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), đưa ra tại Phiên tham luận và đối thoại chuyên sâu về khung hợp tác trong kỷ nguyên mới trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026) chiều 28/10 ở TP HCM.

Theo chuyên gia của WEF, Việt Nam đã xây dựng mô hình tăng trưởng dựa trên sản xuất, trở thành điểm đến đầu tư và trung tâm sản xuất lớn. Tuy nhiên, giai đoạn phát triển tiếp theo đòi hỏi Việt Nam không chỉ mở rộng hạ tầng vật lý mà cần nâng cao khả năng phối hợp giữa các thành phần trong nền kinh tế.


Ông Devendra Jain cho biết, khác với hạ tầng số chủ yếu hỗ trợ quan sát hệ thống, hạ tầng thông minh cho phép hệ thống chủ động phản hồi. Như hệ thống giao thông, với hạ tầng số, các đèn tín hiệu có thể kết nối nhưng vận hành theo lịch cố định. Trong khi đó hệ thống giao thông thông minh phân tích tình hình thực tế, sau đó điều chỉnh tín hiệu trên toàn mạng lưới để phù hợp với lưu lượng phương tiện.

"Hạ tầng thông minh kết hợp hạ tầng vật lý, mạng lưới kết nối, dữ liệu và AI sẽ cải thiện năng suất, khả năng chống chịu và sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư", ông Jain nói. "Hạ tầng số giúp quan sát hệ thống, còn hạ tầng thông minh giúp hệ thống phản ứng hiệu quả hơn".

Dựa trên kinh nghiệm quốc tế, ông Jain cho biết hạ tầng thông minh cần được xây dựng trên nền tảng hợp tác giữa chính phủ, doanh nghiệp, nhà cung cấp công nghệ và các tổ chức tiêu chuẩn. Trong đó, chính phủ cung cấp chính sách và hạ tầng; doanh nghiệp đóng góp dữ liệu, tài sản và nhu cầu ứng dụng; các đơn vị công nghệ phát triển nền tảng; còn tổ chức tiêu chuẩn thiết lập quy tắc chung.

Chẳng hạn, Saudi Arabia đã triển khai mạng lưới công nghiệp quốc gia, sử dụng băng tần quốc phòng để cung cấp kết nối chuyên dụng cho lĩnh vực công nghiệp; hay Trung Quốc có hơn 4.000 nhà máy thông minh ứng dụng 5G, nhờ các chính sách tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận mạng 5G riêng.

Quá trình phát triển hạ tầng thông minh được đánh giá cần trải qua nhiều giai đoạn. Theo chuyên gia của WEF, các quốc gia có thể tập trung vào loạt ưu tiên như phát triển mạng lưới truyền thông tiên tiến, xây dựng hạ tầng số và dữ liệu đáng tin cậy, thiết lập tiêu chuẩn liên thông, và phát triển nền tảng trí tuệ công nghiệp cấp hệ thống.

Riêng về dữ liệu, thách thức lớn nằm ở việc cung cấp các bộ dữ liệu công nghiệp chất lượng cao. Khác với dữ liệu tiêu dùng có thể tìm thấy trên Internet, dữ liệu công nghiệp thường nằm trong những hệ thống riêng biệt. Việc xây dựng nguồn dữ liệu dùng chung sẽ giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), tiếp cận nguồn lực để phát triển AI.

Sau khi xác định hạ tầng thông minh là yếu tố quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh công nghiệp, ông Jain cho rằng cần xem xét ý nghĩa của hướng tiếp cận này đối với Việt Nam, đặc biệt là TP HCM. Dựa trên các ưu tiên phát triển của Việt Nam và định hướng trong dự thảo Quy hoạch tổng thể TP HCM đến năm 2050, ông nhận thấy hai cơ hội trước mắt.

Đầu tiên là cơ hội xây dựng lớp điều phối đáng tin cậy, kết nối nhà máy, đơn vị logistics, cảng cạn và cảng biển dọc hành lang sản xuất - xuất khẩu. Cơ hội thứ hai nằm ở xây dựng lớp dùng chung, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là SME, ứng dụng và mở rộng sản xuất thông minh. Hướng đi này có thể phát triển dựa trên VSM 70 - chương trình thí điểm hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sản xuất thông minh và nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi giá trị, do Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP HCM (HCMC C4IR) khởi động.

"Việt Nam có thể tiến xa hơn", ông Jain đánh giá. "Những thách thức chung như kết nối, tiêu chuẩn dữ liệu, bản sao số, công cụ AI và an ninh mạng có thể được giải quyết thông qua hạ tầng dùng chung, thay vì buộc mỗi doanh nghiệp tự phát triển năng lực riêng".

Xây dựng vành đai công nghệ TP HCM với sáu cực chức năng

Tại sự kiện, PGS. TS Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học và Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Ban Nghiên cứu phát triển TP HCM, trình bày nghiên cứu về vành đai công nghệ và đổi mới sáng tạo đa cực cho thành phố, tham khảo kinh nghiệm châu Á và đề xuất khung quản trị tích hợp.


Trích dẫn nghiên cứu, ông Cường đánh giá TP HCM cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa trên mở rộng quy mô sản xuất sang mô hình lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực. Theo ông, việc phát triển các khu công nghiệp, khu công nghệ cao, công viên phần mềm và trung tâm đổi mới sáng tạo riêng lẻ khó tạo ra động lực tăng trưởng đồng bộ. Các khu vực có thể phân tán về không gian, chức năng và quản trị, khiến nguồn lực khó kết nối.

Khảo sát kinh nghiệm từ 6 nền kinh tế châu Á, gồm Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore và Thái Lan, nghiên cứu nhận định hiệu quả của một vành đai công nghệ không chỉ phụ thuộc vào quy mô nguồn lực, mà còn nằm ở chất lượng chuyên môn hóa, khả năng hấp thụ tri thức, mức độ liên kết giữa các chủ thể và cơ chế điều phối toàn hệ thống.

Từ đó, ông Cường dẫn kết quả nghiên cứu đề xuất xây dựng vành đai công nghệ TP HCM với 6 cực chức năng, tham gia chuỗi giá trị chung từ sáng tạo tri thức đến sản xuất và thương mại hóa trên thị trường toàn cầu.

Trong đó, cực tri thức gắn với Đại học Quốc gia TP HCM, tập trung nghiên cứu, đào tạo nhân lực chất lượng cao; cực công nghệ cao tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như bán dẫn, AI, công nghệ sinh học và vật liệu mới; cực sản xuất tiên tiến hướng tới chuyển đổi các khu công nghiệp lớn thành trung tâm sản xuất công nghệ cao và sản xuất thông minh; cực tài chính và đổi mới sáng tạo kết nối trung tâm tài chính quốc tế với hoạt động nghiên cứu, khởi nghiệp và thương mại hóa công nghệ; cực logistics toàn cầu đóng vai trò kết nối hoạt động sản xuất với chuỗi cung ứng; và cực kinh tế xanh và kinh tế biển.

Bên cạnh quy hoạch không gian, ông Cường cũng cho biết cần xác định cơ chế điều phối thống nhất để các cực chuyên biệt vận hành hiệu quả. Trong đó, đề xuất xây dựng khung quản trị với các trụ cột kết nối vốn, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cũng như thiết lập khuôn khổ hợp tác, giúp các chủ thể tham gia hệ sinh thái.

"Giá trị của mô hình là ở chất lượng liên kết giữa các cực, không chỉ ở quy mô của từng cực. Mức độ liên thông sẽ quyết định sức mạnh và hiệu quả của mạng lưới", ông Cường nói.

AEF 2026 diễn ra ngày 26-29/10, thu hút các trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo toàn cầu và hàng trăm doanh nghiệp quốc tế, hiệp hội, cơ quan ngoại giao, cơ quan lãnh sự các nước tại Việt Nam. Năm nay là lần thứ hai TP HCM tổ chức Diễn đàn Kinh tế Mùa thu và lần đầu hợp tác, đồng thương hiệu với WEF.

---

Nguồn: VnExpress Số hóa
Chuyên mục: AI