kiến thức Vì sao Nam Cực đóng băng trước Bắc Cực?

Vì sao Nam Cực đóng băng trước Bắc Cực?

Một loại sóng bên dưới bề mặt Trái Đất thúc đẩy Nam Cực đóng băng sớm hơn Bắc Cực hàng chục triệu năm.

Từng có khí hậu ôn hòa và xanh tươi, Nam Cực đóng băng khoảng 34 triệu năm trước và ngày nay bao phủ bởi thềm băng dày 5 km. Trong khi đó, mãi tới cách đây 25 triệu năm, Bắc Cực mới đóng băng và chỉ mới xuất hiện những chỏm băng lớn gần 10 triệu năm trước. Trong nghiên cứu công bố trên tạp chí Science, nhà khoa học địa chất Thomas Gernon ở Đại học Southampton, Anh, và đồng nghiệp tìm ra nguyên nhân khiến Nam Cực đóng băng sớm hơn Bắc Cực.

Theo Reuters, nhóm nghiên cứu đánh giá địa hình Nam Cực, sử dụng mô hình máy tính để dựng lại quá trình thay đổi bề mặt qua hàng triệu năm. Họ phát hiện một quá trình địa chất mạnh mẽ thúc đẩy dãy núi ở phía đông Nam Cực nâng lên trên ngưỡng độ cao cần thiết để sông băng hình thành, mở rộng, tạo ra băng vĩnh cửu. Kết quả là dải băng Đông Nam Cực khổng lồ xuất hiện ngay cả khi nhiệt độ toàn cầu ấm hơn ngày nay 5 độ C, để lại một chỏm băng ở Nam Cực rất lâu trước khi khí hậu toàn cầu lạnh đi đủ để đóng băng Bắc Cực. Sự kiện này xảy ra khi Trái Đất bước vào thế Tiệm Tân, sau thế Thủy Tân.

Nam Cực từng là một phần của siêu lục địa Gondwana ở Nam bán cầu cùng với châu Phi, Nam Mỹ, Australia, Arab và tiểu lục địa Ấn Độ ngày nay. Trong quá trình kiến tạo mảng, những vùng đất đó tách ra và trôi dạt đến vị trí hiện nay. Theo Gernon, quá trình địa chất cổ đại bắt đầu hơn 160 triệu năm trước trong khi châu Phi và Nam Cực tách rời, kéo dài hàng chục triệu năm và quyết định địa điểm cũng như thời gian những dải băng lớn trên Trái Đất hình thành. Quá trình đó là hiện tượng mang tên sóng manti, làn sóng bất ổn định di chuyển cực chậm dọc theo phần dưới của lớp vỏ/manti Trái Đất (sâu khoảng 150-200 km). Loại sóng này có thể di chuyển đá đặc từ bên dưới mảng kiến tạo, khiến lục địa nhẹ hơn và nhô lên, hình thành cao nguyên và các dãy núi.


Theo Sci Tech Daily, khi sóng manti di chuyển bên dưới Nam Cực, chúng thúc đẩy dãy núi Gamburtsev ở phía đông Nam Cực nâng lên. Dù có độ cao lên tới 3.390 m, ngày nay cả dãy núi bị vùi dưới dải băng lớn nhất thế giới. Theo nhóm nghiên cứu, quá trình xói mòn và vận động nâng lên dưới tác động của sóng manti đẩy cả khu vực tới độ cao đủ lớn để băng trở nên ổn định, ngay cả khi khí hậu toàn cầu ấm áp.

Ở Nam Cực cuối thế Thủy Tân, ngưỡng độ cao để băng vĩnh cửu tồn tại vào khoảng 1,5-2 km. Mô phỏng của nhóm nghiên cứu chỉ ra khoảng 45 triệu năm trước, những vùng đất rộng lớn ở phía đông Nam Cực đã vượt qua ngưỡng độ cao này. Cách đây 34 triệu năm, gần 80% diện tích khu vực nằm trên ngưỡng so với mức 1/3 vào 60 năm trước.

Tại Bắc Cực, các sông băng phát triển và thu hẹp trong 50 triệu năm qua nhưng mãi tới gần 10 triệu năm trước, những dải băng lớn mới trở nên ổn định. Bắc Cực nằm giữa Bắc Băng Dương và địa hình ở đây không đạt ngưỡng độ cao để thúc đẩy băng vĩnh cửu. Theo Gernom, chỉ khi khí hậu mát hơn nhờ nồng độ carbon dioxide trong khí quyển giảm đi, băng vĩnh cửu mới có thể hình thành ở độ cao thấp.

---

Nguồn: VnExpress Số hóa
Chuyên mục: Kiến thức