Nhân viên công nghệ Trung Quốc bất an vì AI

Nhân viên công nghệ Trung Quốc bất an vì AI

Khi các công ty công nghệ Trung Quốc thích nghi với kỷ nguyên AI, nhiều nhân viên lại trong tâm trạng sợ bị "tối ưu hóa" và mất việc làm.

Cuối tháng 5, hàng loạt tin đồn đăng trên mạng xã hội Trung Quốc, trong đó có ảnh chụp màn hình nhóm chat từ những "người trong cuộc", cho thấy hãng giao đồ ăn Meituan chuẩn bị có đợt thanh lọc nhân sự lớn, dự kiến giảm một nửa số vị trí ở mảng sản phẩm vào cuối tháng 6. Nhiều nhân viên hoang mang, không biết khi nào tới lượt mình nhận tin xấu.

Meituan sau đó phủ nhận. Tuy nhiên, theo SCMP, lời đồn đoán đang chạm đến điểm nhạy cảm trong ngành công nghệ Trung Quốc. Nhiều nhân viên rỉ tai nhau rằng một hình thức cắt giảm nhân sự âm thầm, không công khai nhưng nguy hiểm hơn thực ra đã diễn ra trong nhiều tháng.

Những năm qua, người lao động trong lĩnh vực công nghệ Trung Quốc mang trong mình nỗi lo với thuật ngữ "youhua", hay "tối ưu hóa", chỉ việc sa thải nhân viên một cách đau đớn nhưng được che đậy bằng những từ ngữ uyển chuyển như "tái cấu trúc tổ chức". Còn năm nay, thuật ngữ mang sắc thái mới hơn, khi câu hỏi được đưa ra không còn là liệu một nhân viên có đang làm việc hiệu quả hay không, mà là công việc của họ có thể thay thế bằng AI hay không.


Một số công ty công nghệ lớn ở Trung Quốc như Baidu, Xiaomi... đều đã cắt giảm nhân sự theo những cách khác nhau, nhưng hầu hết đều đã triển khai tác nhân AI trong vận hành, theo China Daily. Thay vì chỉ đóng vai trò hội thoại và truy xuất dữ liệu như chatbot cơ bản, tác nhân giờ đây có thể làm nhiều việc, từ viết code, tiến hành nghiên cứu thị trường, phân tích tài liệu pháp lý đến thực hiện nhiệm vụ kinh doanh nhiều bước.

Xu hướng này từng được CEO Anthropic Dario Amodei nêu năm ngoái, rằng tác nhân AI sẽ phát triển nhanh chóng, có thể xóa sổ một nửa số việc làm văn phòng cấp thấp trong vòng 5 năm. Tháng trước, công ty cho biết hơn 80% mã nguồn tích hợp vào kho code của họ viết bởi Claude.

Lập trình viên bị ảnh hưởng đầu tiên

Lập trình viên vốn được coi trọng vì sở hữu bộ kỹ năng dùng để viết ra hầu hết phần mềm tinh vi. Nhưng giờ đây, họ bị tác động trong làn sóng tự động hóa, khi doanh nghiệp nhận ra công việc lập trình đang được mô hình AI thực hiện xuất sắc.

"Tôi gần như không viết dòng code thủ công nào gần một năm nay", Tuxi, một lập trình viên làm việc cho nhiều công ty công nghệ lớn tại Trung Quốc, nói với SCMP.

Dowson Tong, một giám đốc cấp cao của Tencent Holdings, cũng cho biết phần lớn code của công ty viết trong năm nay đều được tạo bởi AI. Nói trong sự kiện trực tuyến giữa tháng 6, ông nhấn mạnh kỹ sư Tencent hiện chủ yếu đóng vai trò giám sát và kiểm tra định kỳ, dành nhiều thời gian hơn tập trung vào kiến trúc và thiết kế hệ thống.

Thay đổi bản chất công việc khiến lập trình viên phải nâng cao các yêu cầu tối thiểu, hoặc bị sa thải. "Chúng tôi hiện yêu cầu đầu vào phải là lập trình viên toàn diện", Rose Cao, chuyên gia tuyển dụng nhân tài tại một công ty AI của Trung Quốc, cho biết. "Ngay cả khi làm việc song song với AI, họ cũng cần xử lý mọi thứ từ giao diện người dùng đến hệ thống máy chủ".

Thực tế, việc các công ty AI chạy đua phát triển công cụ tác nhân khiến lập trình viên hoặc người chỉ biết 1-2 kỹ năng sớm bị thay thế. Riêng tại Trung Quốc cũng có một hệ sinh thái AI lập trình phát triển mạnh, khi Moonshot AI có Kimi Work, Tencent ra mắt WorkBuddy, ByteDance với Coze hay Alibaba có QoderWork CN. Bằng các công cụ này, ranh giới của người làm một công việc cụ thể bị xóa bỏ. Một người giờ có thể thực hiện loạt nhiệm vụ mà trước đây cần sự có mặt của nhóm chuyên gia.

"Khả năng sử dụng AI trở thành yêu cầu bắt buộc với nhiều nhà tuyển dụng", Cao nói. "Rất khó thuyết phục nhà tuyển dụng thuê người mới, sau đó bỏ thêm thời gian, tiền bạc để đào tạo khi mà tác nhân AI đã có thể làm tốt công việc đó".

Diễn biến này khiến một số chuyên gia lo ngại. Theo nhà kinh tế Cai Fang, thành viên của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc, làn sóng AI đang tác động "không cân xứng" đến người trẻ và người già. Thông qua nghiên cứu của mình, ông chỉ ra tỷ lệ việc làm đang tạo "chữ U ngược", tức chỉ người lao động trung niên - những người tích lũy đủ kinh nghiệm và chưa quá tuổi - có công việc ổn định, trong khi các nhóm còn lại đối mặt nguy cơ mất việc cao hơn.

Theo số liệu do Cục Thống kê quốc gia Trung Quốc công bố đầu tuần trước, tỷ lệ thất nghiệp của người ở độ tuổi 16-24 chiếm 15,6% trong tháng 5. Con số này có thể tăng lên thời gian tới, khi Bộ Giáo dục nước này ước tính có 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học chuẩn bị gia nhập thị trường lao động.

Dù AI giúp thúc đẩy công việc và cần ít nhân sự hơn, giới chuyên gia cho rằng nguyên nhân không hoàn toàn đến từ công nghệ này. "Lý do doanh nghiệp đang sa thải nhân viên chỉ vì AI đã cải thiện quy trình là lời nói dối", Tuxi nói.

Theo nhà phát triển này, các tập đoàn công nghệ lớn ở Trung Quốc đã có nhiều năm liên tục tăng số lượng nhân viên. "AI chỉ đơn giản đang cung cấp cho giới quản lý một lý do thuận tiện để cắt giảm sau thời gian tuyển dụng ồ ạt", ông giải thích.

Trước đó, một số chuyên gia trên toàn cầu cũng có chung nhận định. Tháng trước, CEO Nvidia Jensen Huang bác bỏ mối liên hệ nhân quả trực tiếp giữa việc triển khai AI và tình trạng sa thải nhân viên công nghệ, cho rằng đó là lời giải thích "quá hời hợt". Nói với Channel News Asia, ông lập luận tiến độ triển khai AI trong doanh nghiệp đang không theo kịp sự gia tăng đột biến của tỷ lệ thất nghiệp, cho thấy sự biến động "do kết hợp giữa tình trạng tuyển dụng quá mức và chi phí khổng lồ cần thiết để phát triển trí tuệ nhân tạo".

Còn theo CEO OpenAI Sam Altman, AI có thể là "cách thuận tiện" để doanh nghiệp biện minh cho sa thải. Theo CNBC ngày 1/6, ông thừa nhận chưa chắc chắn AI cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến việc làm thế nào, nhưng ở hiện tại, "những công ty áp dụng AI nhiều nhất mà tôi biết cũng là những nơi tuyển dụng nhiều nhất".

Thực tế, doanh nghiệp Trung Quốc vừa sa thải vừa tuyển dụng. Với Meituan, sau khi chạy đua cuộc chiến giá với Alibaba, công ty bắt đầu sa thải, chủ yếu ở bộ phận phụ trợ, nhưng tiếp tục tuyển dụng nhân tài cấp cao. Chương trình tuyển dụng Beidou dành cho sinh viên của hãng tập trung vào nhân lực cơ sở hạ tầng AI, mô hình ngôn ngữ quy mô lớn, trí tuệ thể hiện, tác nhân tự hành và máy bay không người lái.

Một số không tuyên bố tuyển dụng, nhưng sẽ đào tạo lại đội ngũ nhân sự. Phát biểu tại một sự kiện tháng 5, Richard Liu Qiangdong, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch tập đoàn thương mại điện tử JD, nói sẽ huấn luyện nhân viên hiện có về bảo trì robot nhằm phục vụ các hệ thống tự động hóa trong logistics chặng cuối.

Theo nhà kinh tế trưởng Guo Lei của hãng phân tích GF Securities, tác động vĩ mô của AI đến việc làm sẽ đến trong dài hạn, như định hình lại bản chất công việc và thay đổi cấu trúc thu nhập. Người làm những việc ít chuyên môn sẽ mất đi sức mạnh thương lượng trên thị trường lao động, trong khi ai thành thạo AI sẽ chiếm ưu thế. Trong ngắn hạn, thị trường có thể cần vượt qua "hiệu ứng dịch chuyển" khó khăn trước khi khai phá "hiệu ứng phục hồi".

Dù vậy, với nhiều người đang làm tại các công ty công nghệ Trung Quốc, họ vẫn lo sợ doanh nghiệp của mình áp dụng "youhua" một cách âm thầm. Theo một nhân viên Meituan, tương lai của anh "không còn chắc chắn" như trước dù chưa biết tỷ lệ bị sa thải là bao nhiêu.

---

Nguồn: VnExpress Số hóa
Chuyên mục: AI