tin tức Hơn 60 năm xây dựng vị thế cường quốc vũ trụ của Pháp

Hơn 60 năm xây dựng vị thế cường quốc vũ trụ của Pháp

Pháp dành nhiều thập kỷ đầu tư vào công nghệ và hạ tầng, nỗ lực tự chủ thám hiểm không gian, góp mặt trong nhiều chương trình quốc tế lớn.

Tuần này, ngành vũ trụ đang dồn sự chú ý vào Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Quốc tế, diễn ra tại Paris ngày 9-10/9, quy tụ các lãnh đạo, phi hành gia, nhà nghiên cứu từ khoảng 120 quốc gia nhằm thảo luận về tương lai của ngành công nghiệp và nhiều thỏa thuận kinh doanh tiềm năng.

"Nhân dịp Hội nghị Thượng đỉnh Không gian Quốc tế tại Paris, Amazon Leo (mạng lưới vệ tinh Internet quy mô lớn trên quỹ đạo Trái Đất thấp) tái khẳng định niềm tin vào công ty Arianespace khi đặt hàng thêm 6 vụ phóng, tổng cộng 24 vụ. Điều này thể hiện sự xuất sắc của Pháp và châu Âu trong việc tiếp cận không gian. Hãy tiếp tục hướng tới những mục tiêu cao hơn", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron viết trên mạng xã hội X hôm 9/9.

Theo báo cáo The Space Economy at a Glance 2026 (Tổng quan về nền kinh tế không gian 2026) công bố ngày 9/9 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Pháp đóng vai trò trọng yếu trong hệ sinh thái vũ trụ châu Âu, đồng thời là một trong những quốc gia hàng đầu thế giới về thám hiểm không gian. Vị thế này không phải mới có, mà được xây dựng và khẳng định qua nhiều thập kỷ.


Câu chuyện về ngành công nghiệp vũ trụ của Pháp bắt đầu từ rất sớm. Năm 1961, Tổng thống Charles de Gaulle thành lập Trung tâm Nghiên cứu Vũ trụ Quốc gia Pháp (CNES) với quyết tâm tự chủ công nghệ, trở thành cường quốc độc lập về không gian trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh diễn ra gay gắt.

Sau nhiều vụ phóng thử nghiệm, ngày 26/11/1965, Pháp đạt cột mốc quan trọng trên hành trình thực hiện mục tiêu này, trở thành nước thứ ba sau Liên Xô và Mỹ đưa vệ tinh lên quỹ đạo bằng tên lửa riêng. Sự kiện giúp Pháp đi trước Anh khoảng 6 năm, vì "đối thủ lâu năm" này đến năm 1971 mới phóng vệ tinh đầu tiên.

Theo nền tảng dữ liệu Ebsco, CNES khi đó dùng tên lửa Diamant, nghĩa là "kim cương" trong tiếng Pháp, để phóng vệ tinh Asterix lên quỹ đạo từ một cơ sở tại Algeria. Asterix nặng khoảng 42 kg, trang bị một máy phát vô tuyến.

Không muốn phụ thuộc vào Algeria, CNES cũng tích cực tìm kiếm địa điểm xây bãi phóng riêng gần xích đạo để thuận lợi cho hoạt động phóng. Cuối cùng, vùng lãnh thổ Guiana thuộc Pháp, nằm ở phía đông bắc Nam Mỹ, được chọn và quá trình thi công bắt đầu năm 1966.

Với vụ phóng tên lửa thăm dò Veronique năm 1968, Trung tâm Vũ trụ Guiana chính thức đi vào hoạt động. Vụ phóng quỹ đạo đầu tiên từ cơ sở này diễn ra năm 1970, khi tên lửa Pháp Diamant-B đưa vệ tinh Đức Dial-Wika cất cánh.

Năm 1973, châu Âu khởi động chương trình phát triển dòng tên lửa Ariane, trong đó Pháp đóng vai trò then chốt cả về công nghệ lẫn tài chính. Tên lửa Ariane 1 thực hiện chuyến bay đầu tiên ngày 24/12/1979.

Năm 1980, Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) giao cho công ty tư nhân mới thành lập Arianespace việc sản xuất, quảng bá và vận hành Ariane. Arianespace cho biết, họ là công ty dịch vụ phóng đầu tiên trên thế giới. Tên lửa sau đó trải qua nhiều thay đổi với các phiên bản Ariane 2, 3, 4, 5, 6, lần lượt thực hiện chuyến bay đầu tiên vào năm 1986, 1984, 1988, 1996 và 2024.

Ariane được coi là "ngựa thồ" của châu Âu, đưa hàng loạt phương tiện vũ trụ lên quỹ đạo từ Trung tâm Vũ trụ Guiana. Một trong những vụ phóng đáng chú ý của tên lửa này vài năm gần đây diễn ra ngày 25/12/2021, đưa kính viễn vọng không gian khổng lồ James Webb lên quỹ đạo cho NASA. Kính James Webb trị giá khoảng 10 tỷ USD, giúp giới khoa học "nhìn ngược" quá khứ 13,8 tỷ năm, về thời sơ khai của vũ trụ.

Ngày 24/6/1982, Pháp đạt cột mốc đáng nhớ khi Jean-Loup Chretien trở thành phi hành gia đầu tiên của nước này bay vào không gian. Theo America Space, ông cùng hai phi hành gia Vladimir Dzhanibekov và Aleksandr Ivanchenkov bay trên tàu Soyuz của Liên Xô tới trạm vũ trụ Salyut, thực hiện nhiệm vụ kéo dài hơn 7 ngày.

Những thập niên tiếp theo, Pháp tiếp tục gặt hái nhiều thành tựu không gian. Ví dụ, nước này phóng vệ tinh quan sát quân sự đầu tiên Helios năm 1995 và tích cực tham gia các chương trình của ESA như kính viễn vọng không gian Gaia (phóng năm 2013), hệ thống định vị vệ tinh Galileo (hoạt động năm 2016).


Hiện tại, theo báo cáo mới của OECD, Pháp là một trong những nước đóng góp lớn nhất cho ESA, đạt nhiều thành tựu về phóng tên lửa, sản xuất vệ tinh, quan sát Trái Đất, viễn thông, quốc phòng và khoa học không gian, đồng thời có hệ sinh thái hàng không vũ trụ năng động. Tính đến tháng 6/2026, Pháp xếp thứ 6 toàn cầu về số lượng vệ tinh sở hữu, với khoảng 75% vệ tinh đang hoạt động được vận hành thương mại, và xếp thứ 7 về số vệ tinh đã phóng kể từ 2019.

Năm 2025, ngân sách dành cho lĩnh vực vũ trụ của Pháp đạt 2.760,8 triệu USD, tăng nhẹ so với năm 2024 và trước đại dịch Covid-19, xét theo giá trị thực. Chiến lược Không gian Quốc gia mới của Pháp, công bố cuối năm ngoái, tái khẳng định các ưu tiên chính như khả năng tự chủ thám hiểm không gian, cạnh tranh công nghiệp, quốc phòng, chuyển đổi môi trường và hợp tác châu Âu.

Số lượng startup vũ trụ ở Pháp ngày càng tăng, được ESA và CNES hỗ trợ. Từ 2026, Trung tâm Vũ trụ Guiana cũng có khu chuyên dụng cho tên lửa phóng tư nhân cỡ nhỏ và siêu nhỏ.

Dù vậy, theo France Channel, những chương thú vị nhất trong câu chuyện về ngành công nghiệp vũ trụ Pháp vẫn ở phía trước, khi nước này hướng đến Mặt Trăng và xa hơn.

Các công ty Pháp là đối tác quan trọng trong chương trình Mặt Trăng Artemis của NASA, đóng góp công nghệ và kiến thức chuyên môn cho Module Dịch vụ châu Âu trên tàu Orion. Đội ngũ kỹ sư nước này cũng đang nghiên cứu robot tự hành Mặt Trăng và hệ thống liên lạc cho nhiệm vụ không gian dài hạn.

Ngoài ra, Pháp hợp tác cùng Nhật Bản và một số quốc gia khác trong nhiệm vụ khám phá mặt trăng Phobos của Sao Hỏa (MMX), dự kiến triển khai sớm nhất vào tháng 10. Nhiệm vụ sẽ đưa tàu không người lái đáp xuống bề mặt Phobos để thu thập mẫu vật.

Patrick Michel, nhà vật lý thiên văn người Pháp tham gia nhiệm vụ, chia sẻ với Japan Times: "MMX sẽ làm sáng tỏ cơ chế vận chuyển nước, chất dễ bay hơi và hợp chất hữu cơ từ vùng phía ngoài của hệ Mặt Trời đến vùng bên trong chứa các hành tinh đất đá - vốn có thể đóng vai trò then chốt giúp chúng trở nên phù hợp với sự sống".

---

Nguồn: VnExpress Số hóa
Chuyên mục: Apple