kiến thức Dấu vân tay 2.200 năm hé lộ người xây Đội quân đất nung mộ Tần Thủy Hoàng

Dấu vân tay 2.200 năm hé lộ người xây Đội quân đất nung mộ Tần Thủy Hoàng

Trung QuốcNghiên cứu mới cho thấy phụ nữ và trẻ em có thể tham gia vào quá trình xây dựng đội quân đất nung 2.200 năm canh giữ lăng mộ hoàng đế Tần Thủy Hoàng.

Theo nghiên cứu công bố hôm 13/10 trên tạp chí Science Direct, dấu vân tay cổ đại in trên đất sét chỉ ra cả nam giới, phụ nữ và trẻ em đều tham gia chế tác chiến binh đất nung tinh xảo trong lăng mộ hoàng đế Tần Thủy Hoàng. Trước đây, giới khảo cổ suy đoán toàn bộ đội quân được xây dựng bởi những người đàn ông trưởng thành.

"Phát hiện mới thách thức giả định lâu nay cho rằng việc sản xuất đội quân đất nung chỉ dựa vào lao động nam giới thành niên", nhóm nghiên cứu đứng đầu là nhà khảo cổ Xiaoxi Li ở Bảo tàng Lăng mộ Hoàng đế Tần Thủy Hoàng cho biết. "Đây là bằng chứng sinh học định lượng đầu tiên về một lực lượng lao động đa dạng bao gồm cả phụ nữ và trẻ em".

Science Alert cho biết đội quân đất nung được phát hiện lần đầu tiên năm 1974. Nông dân đào giếng cách lăng mộ khoảng 1,5 km đã phát hiện những mảnh vỡ bí ẩn của chiến binh đất sét có kích thước như người thật. Những gì họ đã tình cờ phát hiện là một đội quân khổng lồ dưới lòng đất, mà quy mô đầy đủ của nó sẽ mất nhiều năm để khám phá. Giới nghiên cứu đã tìm thấy hàng nghìn bức tượng kích thước thật gồm khoảng 8.000 chiến binh, 130 cỗ xe, 520 con ngựa và 150 chiến mã nhưng phần lớn lăng mộ rộng lớn vẫn chưa được khai quật.

Phần lớn nghiên cứu trước đây về đội quân đất nung chủ yếu tập trung vào quá trình chế tác thay vì tác giả phía sau. Nghiên cứu mới dựa trên 36 chiến binh từ một hố khai quật duy nhất. Kết quả khảo sát ban đầu ghi nhận 91 dấu vân tay, 12 trong số đó bị loại trừ do trùng lặp. Các dấu vân tay bao phủ khắp tượng chiến binh như phần đầu, cánh tay, bàn tay, bàn chân và áo giáp.

Nhóm nghiên cứu giải thích thợ chế tác vô tình lưu lại dấu vân tay trong quá trình đúc, tạo hình và lắp ráp khi nghệ nhân ấn ngón tay trực tiếp lên bề mặt đất sét ướt. Vị trí tập trung nhiều dấu vân tay nhất là đầu và cánh tay của bức tượng, nơi các nghệ nhân nắm vào bộ phận khi ghép nối và chà mịn. Ngoài ra, Li và đồng nghiệp phát hiện 6 dấu vân tay hình thành trong quá trình người thợ ấn những chi tiết trang trí tạo hình trước như đinh áo giáp và thắt lưng lên bề mặt bức tượng.

Theo nhóm nghiên cứu, khi trưởng thành, nam giới thường có khoảng cách giữa các đường vân thuộc dấu vân tay rộng hơn đôi chút so với nữ giới. Phép đo chiều rộng trung bình của đường vân có thể cung cấp manh mối về độ tuổi và giới tính của một người. Thay vì cố gắng phân tích từng dấu vân tay để xác định độ tuổi và giới tính, các nhà nghiên cứu sử dụng thuật toán để ước tính tỷ lệ của những nhóm nhân khẩu học khác nhau thông qua 79 dấu vân tay. Họ cũng điều chỉnh phép đo để bao gồm khác biệt kích thước dấu vân tay giữa từng quần thể cũng như độ co ngót của đất sét trong quá trình phơi khô và nung.


Mô hình phân tích hé lộ, chỉ 45% dấu vân tay có khả năng do nam giới trưởng thành lưu lại, 32,7% thuộc về phụ nữ trưởng thành và 22,3% còn lại đến từ trẻ em dưới 15 tuổi. Sự xuất hiện của trẻ em trong lực lượng lao động có thể không phải điều bất thường. Sử sách từ thời Tần từng nhắc tới hệ thống tập sự cho phép thiếu niên học việc dưới sự dìu dắt của những nghệ nhân giàu kinh nghiệm. Nhóm của Li suy đoán những người trẻ được giao công việc tương đối đơn giản như gắn chi tiết trang trí vào áo giáp của chiến binh, trong khi nghệ nhân lớn tuổi đảm nhiệm công việc kỹ thuật hơn.

Tuy nhiên, nghiên cứu mới có vài điểm hạn chế như 79 dấu vân tay chỉ đến từ 36 chiến binh trong một phần lăng mộ rộng lớn, do đó chúng không nhất thiết phản ánh tỷ lệ các nhóm thợ chế tác. Tuy nhiên, phát hiện cho thấy đội quân đất nung có thể là tác phẩm của đội thợ đa dạng hơn nhiều so với giả thuyết trước đây. Trong tương lai, các nhà nghiên cứu sẽ tập trung vào mở rộng cơ sở dữ liệu dấu vân tay để tạo ra tập mẫu lớn hơn.

Theo Global Times, trong một nghiên cứu vào năm 2022, Zhou Ping, phó giám đốc Bảo tàng Lăng mộ Hoàng đế Tần Thủy Hoàng, và đồng nghiệp cũng kết luận 3 dấu vân tay thu được trên bụng bức tượng đất nung đặc biệt có tên Tượng đất nung nhào lộn ở hố K9901 trong lăng mộ có thể thuộc về một thợ thủ công thiếu niên.

---

Nguồn: VnExpress Số hóa
Chuyên mục: Kiến thức