Australia tìm hiểu mô hình quản lý AI theo rủi ro của Việt Nam

Australia tìm hiểu mô hình quản lý AI theo rủi ro của Việt Nam

Quảng NinhCơ quan quản lý chuyển đổi số của Việt Nam và Australia bàn về việc thúc đẩy và quản trị AI ở hai nước, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm, trong đó có quản trị AI rủi ro cao.

Vấn đề được đưa ra tại Diễn đàn hợp tác số Việt Nam - Australia, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam 2026, được tổ chức tại Quảng Ninh ngày 28/10.

Trong phần thảo luận, ông Tom Marwick từ Cơ quan Chuyển đổi số Australia đặt câu hỏi cách Việt Nam kết hợp khung phân loại AI theo mức độ rủi ro với công cụ đánh giá tác động trong thực tế, và cách phối hợp để vừa bảo đảm các quy chuẩn chung, vừa tạo sự linh hoạt trong quá trình triển khai.

"Đây chính là bài toán phức tạp mà Australia cũng đang đối mặt: làm thế nào để một hệ thống hành chính đa dạng có thể vận hành đồng bộ, vừa có những quy chuẩn rõ ràng để đơn giản hóa quy trình, nhưng vẫn đủ độ linh hoạt để quản trị hiệu quả các rủi ro phát sinh ngay từ cơ sở", ông nói.

Chia sẻ vấn đề này, Chu Thị Thắm, từ Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số Quốc gia, cho biết, Việt Nam xác định AI rủi ro cao dựa trên khả năng gây tác động đáng kể đến sức khỏe, tính mạng con người, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, lợi ích công cộng và an ninh quốc gia.

Tại Việt Nam, danh mục AI rủi ro cao được ban hành gồm 46 hệ thống. Trong đó, một số hệ thống phải được tổ chức kiểm định độc lập của bên thứ ba đánh giá sự phù hợp trước khi vận hành; còn lại có thể do nhà cung cấp tự đánh giá hoặc thuê bên thứ ba đánh giá trước khi đưa ra thị trường.

Trên cơ sở tiêu chí chung, các bộ quản lý chuyên ngành đề xuất danh mục hệ thống AI rủi ro cao theo đặc thù lĩnh vực phụ trách. Bộ Khoa học và Công nghệ thẩm định các đề xuất trước khi hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành.


Bà cũng nhấn mạnh việc quản trị AI không nhằm ngăn cấm hay kìm hãm công nghệ mà tạo môi trường thúc đẩy ứng dụng, đồng thời kiểm soát các tác động tiêu cực. Rủi ro không chỉ nằm ở thuật toán mà còn có thể xuất phát từ dữ liệu huấn luyện thiếu tính đại diện, định kiến trong dữ liệu, nội dung giả mạo do AI tạo ra, xâm phạm quyền riêng tư hoặc các cuộc tấn công nhằm làm sai lệch dữ liệu và mô hình.

Đối với khu vực công, bà Thắm khẳng định nguyên tắc con người phải giữ quyền quyết định và chịu trách nhiệm pháp lý cuối cùng. Các cơ quan nhà nước cần đánh giá tác động đối với hệ thống AI rủi ro cao có ảnh hưởng lớn đến công bằng xã hội hoặc lợi ích công cộng, đồng thời bảo đảm minh bạch, lưu vết quá trình xử lý và bảo vệ dữ liệu công vụ.

Chia sẻ thêm, ông Hoàng Hữu Hạnh, Phó cục trưởng Chuyển đổi số Quốc gia, cho rằng danh mục AI rủi ro cao không thể là danh sách cố định mà cần được rà soát, cập nhật theo sự phát triển của công nghệ. Một hệ thống ban đầu có thể được xếp ở mức rủi ro thấp khi có con người kiểm soát trực tiếp, nhưng mức độ rủi ro có thể thay đổi khi tự động hóa tăng lên, sự can thiệp của con người giảm đi và hệ thống bắt đầu tác động đến an toàn tính mạng hoặc an ninh quốc gia.

Ông cũng đề cập cơ chế thử nghiệm có kiểm soát có thể áp dụng như một công cụ để kiểm chứng những hệ thống mới, chưa có ranh giới rủi ro rõ ràng trước khi đưa vào quản lý trên diện rộng.


Việt Nam - Australia chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi AI

Tại diễn đàn, đại diện hai bên đều nhấn mạnh yêu cầu đưa cơ chế quản trị trở thành một phần trong quá trình ứng dụng công nghệ, thay vì chỉ xử lý khi rủi ro đã xảy ra.

Phát biểu tại sự kiện, bà Lucy Poole, đại diện Cơ quan Chuyển đổi số Australia (DTA), đặt ra hai vấn đề trọng tâm: xây dựng chính phủ số có khả năng vận hành hiệu quả lâu dài và ứng dụng AI đang phát triển nhanh một cách có trách nhiệm, với cơ chế giải trình được thiết lập ngay từ đầu.

Australia hiện sử dụng bộ công cụ quản trị AI gồm ba cấu phần. Trong đó, tiêu chuẩn kỹ thuật AI đưa ra yêu cầu trong toàn bộ vòng đời của hệ thống; công cụ Đánh giá tác động AI giúp các cơ quan nhận diện rủi ro trong từng trường hợp sử dụng; Hội đồng Rà soát AI tư vấn đối với các ứng dụng có mức độ rủi ro cao, mới lạ hoặc phức tạp.


Đại diện DTA cũng cho biết công cụ đánh giá tác động AI của Australia được xây dựng dựa trên tám nguyên tắc đạo đức AI, là yêu cầu bắt buộc trong chính sách AI của chính phủ đối với mọi trường hợp sử dụng. Theo đó, dù bước đánh giá ban đầu có thể mang tính chủ quan từ phía cơ quan đề xuất, công cụ này cung cấp một khung phân tích để nhận diện rủi ro tiềm ẩn. Việc sử dụng thường xuyên cũng giúp cán bộ nâng cao năng lực tự đánh giá.

Trong khi đó, Hội đồng Rà soát AI không hoạt động như một cơ quan xử phạt mà đóng vai trò tư vấn chuyên môn. Các khuyến nghị của hội đồng không có tính ràng buộc pháp lý, nhưng các cơ quan thường chủ động điều chỉnh dự án theo ý kiến chuyên gia trước khi triển khai.

Ông Hoàng Hữu Hạnh cho biết Việt Nam đã định hình khung pháp lý và các định hướng quản lý AI dựa trên mức độ rủi ro. Thách thức tiếp theo là đưa các quy định vào thực tiễn, đòi hỏi nguồn lực và kinh nghiệm triển khai. Việt Nam kỳ vọng có thể tiếp tục trao đổi với các đối tác như Australia để nâng cao năng lực thực thi.

---

Nguồn: VnExpress Số hóa
Chuyên mục: AI