Các quốc gia cần dịch chuyển từ tiêu thụ sang đồng kiến tạo AI

Các quốc gia cần dịch chuyển từ tiêu thụ sang đồng kiến tạo AI

Tại Tuần lễ Số 2026, các đại biểu quốc tế và Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa cam kết thành năng lực thực tiễn, đưa các quốc gia tham gia đồng kiến tạo AI.

Chiều 28/10, trong khuôn khổ Tuần lễ Số 2026 (VIDW 2026) tại Quảng Ninh, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam tổ chức Đối thoại liên khu vực về nâng cao năng lực Trí tuệ nhân tạo (AI).

Sự kiện tiếp nối thành công của phiên đầu tiên Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI tại Geneva vào tháng 7 vừa qua.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Trần Trung Tính nhấn mạnh thực tiễn, quản trị AI không thể tách rời khỏi năng lực AI. Theo ông, một khung chính sách tốt vẫn chưa đủ nếu thiếu nhân lực, hạ tầng, tài chính hay cơ hội đào tạo để sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm. Nếu không giải quyết kịp thời, khoảng cách về năng lực sẽ trở thành khoảng cách về phát triển.


Thứ trưởng cho biết, Việt Nam xác định AI là động lực quan trọng của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Trí tuệ nhân tạo, đạo luật chuyên biệt đầu tiên quản lý theo mức độ rủi ro và lấy con người làm trung tâm. Tiếp đó, Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 vào tháng 8/2026.

Theo ông, cách tiếp cận của Việt Nam dựa trên ba trụ cột. Thứ nhất là thể chế, chính sách. Thứ hai là nhân lực và nhân tài, yếu tố quyết định thành công của phát triển AI. Thứ ba là hạ tầng, dữ liệu và cộng đồng khởi nghiệp AI. "Chúng tôi tin rằng phát triển AI là một hành trình chung, và không quốc gia nào có thể tự mình đi hết hành trình đó. Việt Nam theo đuổi cách tiếp cận hài hòa giữa thúc đẩy phát triển và bảo đảm quản trị hiệu quả, lấy con người làm trung tâm, sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi từ bạn bè quốc tế.", Thứ trưởng nói.


Chia sẻ về định hướng quản trị, ông Trần Anh Tuấn, Phó cục trưởng Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ), khẳng định Việt Nam đang từng bước xây dựng năng lực AI tự chủ và an toàn thông qua chu kỳ quản trị rủi ro toàn diện. Tiến trình này được định hình bởi hệ thống pháp lý đồng bộ, từ Chiến lược quốc gia về AI (2021), Hướng dẫn AI có trách nhiệm (2024) đến Luật Trí tuệ nhân tạo.

Trên nền tảng đó, khung quản trị áp dụng mô hình phân tầng rủi ro rõ ràng. Cấp độ rủi ro cao đòi hỏi kiểm soát và giám sát chặt chẽ từ con người. Rủi ro trung bình gắn liền với tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Trong khi Rủi ro thấp đảm bảo khai thác hợp pháp, đồng thời nghiêm cấm các hành vi vi phạm.

Theo đó, các chủ thể từ nhà phát triển, nhà cung cấp đến người triển khai đều được phân định rõ trách nhiệm. Mọi thủ tục báo cáo sự cố và đăng ký thử nghiệm đều thực hiện tập trung qua cổng thông tin một cửa quốc gia về AI. Ngoài ra, việc ban hành Khung đạo đức AI (Thông tư 05/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ), đẩy mạnh đào tạo nhân lực, phát triển bộ dữ liệu tiếng Việt, tiếng dân tộc thiểu số và vận hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đang tạo không gian an toàn cho đổi mới sáng tạo.

Chia sẻ góc nhìn quốc tế, ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng AI đòi hỏi kết nối xuyên biên giới trong một thế giới ngày càng phân mảnh. Dẫn lại số liệu từ Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI, ông nhấn mạnh sự cần thiết phải chuyển từ việc truy cập đơn thuần sang xây dựng năng lực, để các quốc gia không chỉ là người tiêu thụ mà trở thành nhà đồng kiến tạo và đồng quản trị.

Dữ liệu cho thấy tính đến tháng 6/2025, 77% dung lượng trung tâm dữ liệu đồng định vị tập trung ở các nước thu nhập cao, trong khi các nước thu nhập thấp chưa tới 0,1%.

Ông Shin Umezu, Trưởng Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, khẳng định năng lực và lòng tin phải luôn tiến bước cùng nhau. Việc thu hẹp khoảng cách hạ tầng và chiến lược (khi năm 2025 mới chỉ khoảng một nửa số quốc gia thành viên có chiến lược AI quốc gia và dưới 20% ở các nước kém phát triển) đòi hỏi nguồn lực tài chính phối hợp và các đối tác bền vững.

Ban tổ chức cho biết, toàn bộ kết quả thảo luận tại Quảng Ninh sẽ được tổng hợp để gửi tới Liên hợp quốc, trở thành đóng góp chính thức cho phiên thứ hai của Đối thoại Toàn cầu về Quản trị AI dự kiến diễn ra tại New York vào tháng 5/2027.

---

Nguồn: VnExpress Số hóa
Chuyên mục: AI